al. Gen. J. Hallera 53 lok.2 53-325 Wrocław 
+48 607 121 314 Zapalenie tkanek okołowierzchołkowych – co warto wiedzieć?
Zapalenie tkanek okołowierzchołkowych to problem związany z zakażeniem miazgi zęba. Konsekwencja nieleczonej lub nieprawidłowo leczonej infekcji endodontycznej. Proces zapalny rozwija się w okolicy wierzchołka korzenia zęba, czyli w miejscu, w którym kanał korzeniowy łączy się z tkankami otaczającymi korzeń.
Przeczytaj również: Plombowanie zębów. Standardowa procedura stomatologiczna
Spis treści:
Czym są tkanki okołowierzchołkowe?
Korzeń zęba jest otoczony przez tkanki tworzące aparat zawieszeniowy zęba. W bezpośrednim sąsiedztwie jego wierzchołka znajdują się między innymi ozębna oraz kość wyrostka zębodołowego. Pomiędzy wnętrzem kanału korzeniowego a tkankami okołowierzchołkowymi istnieje komunikacja poprzez otwór wierzchołkowy oraz dodatkowe drogi anatomiczne.
W zdrowym zębie struktury te pozostają wolne od zakażenia. Sytuacja zmienia się jednak, gdy bakterie zasiedlające zakażoną miazgę lub system kanałów korzeniowych przedostają się poza ząb. Organizm reaguje wtedy na obecność mikroorganizmów i ich produktów przemiany materii odpowiedzią immunologiczną. W jej wyniku rozwija się stan zapalny tkanek znajdujących się wokół wierzchołka korzenia.
Dlaczego dochodzi do zapalenia tkanek okołowierzchołkowych?
Najczęstszą przyczyną jest zakażenie systemu kanałów korzeniowych.
Do infekcji miazgi może dojść przede wszystkim w wyniku głębokiej próchnicy. Proces próchnicowy stopniowo niszczy tkanki twarde zęba i może dotrzeć do miazgi. Początkowo rozwija się zapalenie miazgi. Natomiast w przypadku jego nieodwracalnego charakteru może dojść do obumarcia miazgi i zasiedlenia systemu kanałowego przez bakterie. Z czasem mikroorganizmy oraz ich toksyny mogą przedostawać się przez otwór wierzchołkowy do tkanek otaczających korzeń.
Nie jest to jednak jedyna możliwa droga prowadząca do zmian okołowierzchołkowych. Problem może pojawić się również po urazie zęba, gdy dochodzi do obumarcia miazgi. Ząb może wówczas przez długi czas nie dawać wyraźnych objawów, mimo, że w obrębie kanału rozwija się już proces infekcyjny.
Zapalenie tkanek okołowierzchołkowych może również wystąpić w zębie wcześniej leczonym kanałowo. W tym przypadku jest to zazwyczaj skutek niewykrycia zakażonego kanału lub niedostatecznego opracowania części systemu kanałowego.
Czy zapalenie tkanek okołowierzchołkowych zawsze boli?
Nie. Przewlekłe zmiany okołowierzchołkowe mogą rozwijać się przez długi czas bez charakterystycznych dolegliwości. Pacjent może normalnie funkcjonować, żuć pokarm i nie odczuwać żadnego bólu.
Zdarza się, że zmianę wykrywamy zupełnie przypadkowo, podczas wykonywania zdjęcia rentgenowskiego. W takim przypadku obraz radiologiczny może ujawnić przejaśnienie w okolicy wierzchołka korzenia, którego Pacjent wcześniej nie był świadomy.
Brak bólu nie oznacza więc, że ząb jest zdrowy. To szczególnie istotne w przypadku zębów martwych oraz wcześniej leczonych kanałowo. Ich infekcja może pozostawać aktywna mimo braku objawów.
Jakie objawy może powodować zapalenie tkanek okołowierzchołkowych?
Obraz kliniczny zależy od rodzaju i dynamiki procesu zapalnego. W przypadku ostrego zapalenia Pacjent może odczuwać wyraźną bolesność zęba. Charakterystyczne może być również wrażenie, że ząb jest „za wysoki” lub wystaje ponad pozostałe zęby. Objawy te są skutkiem stanu zapalnego tkanek wokół korzenia, który powoduje zwiększoną wrażliwość ozębnej na nacisk.
Ponadto ból może pojawiać się podczas nagryzania, żucia lub nawet dotykania zęba. W bardziej zaawansowanym procesie może pojawić się obrzęk dziąsła lub okolic odpowiadających choremu zębowi.
Może również powstać ropień, czyli ograniczony zbiornik treści ropnej związany z zakażeniem. W przypadku przewlekłego procesu czasami obserwujemy przetokę, przez którą wydzielina ropna uchodzi do jamy ustnej. Paradoksalnie po pojawieniu się przetoki ból może się zmniejszyć, ponieważ dochodzi do zmniejszenia ciśnienia w obrębie tkanek. Nie oznacza to jednak wyleczenia infekcji.
Leczenie kanałowe jako podstawowa metoda leczenia
Jeżeli źródłem infekcji jest zakażony system kanałów korzeniowych, podstawowym sposobem leczenia jest leczenie kanałowe. Celem zabiegu jest:
- usunięcie zainfekowanej lub martwej miazgi,
- mechaniczne opracowanie kanałów,
- ograniczenie liczby mikroorganizmów,
- odpowiednia dezynfekcja oraz
- szczelne wypełnienie systemu kanałowego.
W leczeniu kanałowym wykorzystujemy powiększenie mikroskopowe, narzędzia maszynowe, aktywację płynów irygacyjnych, elektroniczne pomiary długości roboczej oraz materiały przeznaczone do szczelnego wypełnienia kanałów.
Najczęstsze pytania pacjentów
Czy zapalenie tkanek okołowierzchołkowych zawsze oznacza konieczność leczenia kanałowego?
Jeżeli przyczyną zmiany jest zakażony system kanałowy, leczenie endodontyczne jest podstawowym sposobem usunięcia źródła infekcji. Ostateczne postępowanie zależy jednak od stanu konkretnego zęba i wyników diagnostyki.
Czy można mieć zapalenie tkanek okołowierzchołkowych bez bólu?
Tak. Przewlekłe zmiany mogą przez długi czas przebiegać bezobjawowo i zostać wykryte przypadkowo podczas badania radiologicznego.
Czy antybiotyk wystarczy?
Zazwyczaj nie. Antybiotyk może być elementem leczenia w określonych wskazaniach, ale nie usuwa zakażenia znajdującego się wewnątrz kanałów. Konieczne jest leczenie przyczynowe.
Czy ząb po leczeniu kanałowym może mieć ponownie stan zapalny?
Tak. Przyczyną może być między innymi reinfekcja, nieszczelność odbudowy lub niedostateczne opracowanie części systemu kanałowego. W takiej sytuacji można rozważyć powtórne leczenie kanałowe albo inne postępowanie, zależnie od przyczyny.
Czy zmiana przy wierzchołku korzenia oznacza torbiel?
Nie. Obraz radiologiczny może wskazywać na zmianę okołowierzchołkową, ale samo zdjęcie nie zawsze pozwala jednoznacznie określić jej charakter histopatologiczny.
