Retencja protezy a stabilizacja – czym różnią się te dwa pojęcia?

Pacjent, który po założeniu protezy mówi, że „proteza się rusza”, „spada”, „przesuwa się podczas jedzenia” albo „nie czuje się w niej pewnie”, może opisywać kilka zupełnie różnych problemów.

W tym kontekście w protetyce stomatologicznej ważne są trzy pojęcia: retencja, stabilizacja i podparcie protezy. Chociaż w codziennym języku często stosuje się je zamiennie, z punktu widzenia biomechaniki protez oznaczają coś innego. Rozróżnienie tych mechanizmów jest bardzo ważne, ponieważ proteza może mieć dobrą retencję, a jednocześnie słabą stabilizację.

Przeczytaj również: Licówki bez szlifowania. Czy rzeczywiście można wykonać taką odbudowę?

Spis treści:

• Retencja protezy
• Stabilizacja
• Przykład
• Czynniki
• Proteza na implantach

Retencja protezy

Retencja to zdolność protezy do przeciwstawiania się siłom, które próbują odsunąć ją od powierzchni, na której się znajduje. W przypadku protezy całkowitej szczęki będzie to przede wszystkim odporność na odrywanie protezy od błony śluzowej i podłoża protetycznego. W przypadku protez częściowych dochodzą dodatkowe mechanizmy związane z zębami filarowymi, elementami utrzymującymi oraz konstrukcją uzupełnienia. Narodowa Biblioteka Medyczna definiuje retencję protezy jako utrzymywanie jej na miejscu dzięki konstrukcji, zastosowanym rozwiązaniom lub adhezji.

Pacjent najczęściej odczuwa problem z retencją wtedy, gdy proteza unosi się lub wypada podczas wykonywania określonego ruchu. Dobrym przykładem jest proteza górna, która podczas mówienia zaczyna odchodzić od podniebienia. Jeżeli Pacjent musi co chwilę poprawiać ją językiem albo obawia się, że uzupełnienie wypadnie podczas rozmowy, może to wskazywać na problem z utrzymaniem protezy.

Stabilizacja protezy. Czym różni się od retencji?

Stabilizacja dotyczy przede wszystkim odporności protezy na ruchy poziome, boczne i rotacyjne. Decyduje więc w dużej mierze o tym, czy proteza pozostaje spokojna podczas żucia. Jeżeli Pacjent gryzie pokarm po jednej stronie, a proteza przechyla się na drugą, problemem może być nie tyle brak retencji, ile niewystarczająca stabilność konstrukcji. American Academy of Prosthodontics zwraca uwagę, że stabilność odnosi się do utrzymywania równowagi protezy względem podłoża tkankowego lub zębów filarowych. Najprościej można więc przyjąć:

Retencja odpowiada na pytanie: „Czy proteza odrywa się od podłoża?”

Stabilizacja odpowiada na pytanie: „Czy proteza przesuwa się po podłożu lub kołysze na boki?”

Proteza może dobrze trzymać się podłoża, a mimo to się przesuwać

Wyobraźmy sobie Pacjenta, którego proteza całkowita pozostaje na miejscu podczas otwierania ust. Nie wypada, nie unosi się i nie odkleja od podłoża. Pacjent może więc uznać, że jej retencja jest dobra. Podczas jedzenia pojawia się jednak problem. W momencie gryzienia twardszego pokarmu proteza zaczyna się kołysać. Jeden jej fragment unosi się, podczas gdy drugi przesuwa się w stronę błony śluzowej. Pacjent musi zmienić sposób żucia albo przytrzymywać protezę językiem. W takiej sytuacji sama poprawa retencji niekoniecznie rozwiąże problem. Konieczna jest ocena stabilizacji, podparcia, okluzji oraz konstrukcji całego uzupełnienia.

Od czego zależy stabilizacja protezy?

Stabilizacja protezy jest szczególnie mocno związana z anatomią podłoża protetycznego. Znaczenie ma kształt i wysokość wyrostka zębodołowego i powierzchnia dostępna pod protezę. Znaczny zanik wyrostka zębodołowego ogranicza bowiem możliwość mechanicznego przeciwdziałania ruchom bocznym.

Szczególnym wyzwaniem jest proteza dolna. Żuchwa dysponuje mniejszą powierzchnią podłoża protetycznego niż szczęka, nie ma również odpowiednika szerokiej powierzchni podniebienia, a ruchoma tkanka języka i mięśnie dna jamy ustnej oddziałują na brzegi protezy. Dlatego problemy z utrzymaniem i stabilizacją są zazwyczaj bardziej wymagające właśnie w przypadku protez żuchwy. Prawidłowe zaprojektowanie uzupełnienia protetycznego wymaga więc szczególnego uwzględnienia anatomii i funkcji tkanek otaczających uzupełnienie.

Proteza na implantach a retencja i stabilizacja

Implanty stomatologiczne mogą całkowicie zmienić biomechanikę uzupełnienia ruchomego.

W przypadku protezy overdenture implanty stanowią elementy służące do jej utrzymania i stabilizacji. Zgodnie z terminologią protetyczną proteza wsparta na implantach może być częściowo lub całkowicie podparta i utrzymywana przez implanty. Dla Pacjenta oznacza to przede wszystkim możliwość ograniczenia niekontrolowanego przemieszczania protezy.

Oczywiście implanty nie rozwiążą każdego problemu. Konieczne jest odpowiednie zaplanowanie ich liczby i pozycji, ocena ilości i jakości kości, właściwy dobór konstrukcji oraz kontrola warunków zgryzowych.